suncokret

Organska poljoprivreda

OSNOVI ORGANSKE BILJNE PROIZVODNJE (8)

 

Autori: Prof. dr Mirjana Milošević i Slobodan Teofanov

 

ZAKONSKA REGULATIVA

Međunarodna zakonska regulativa

Prvu regulativu vezanu za organsku proizvodnju donela je Međunarodna federacija za organsku poljoprivredu (IFOAM). Na osnovama IFOAM-ove regulative EU je definisala svoju regulativu vezanu za organsku proizvodnju. Prvo je doneta regulativa broj 2092 iz 2001. godine41 koja je postavila standarde prevashodno za međunarodnu trgovinu, mada je uključila i standarde za proizvodnju, za obeležavanje proizvoda i inspekciju. Kasnije su donete još dve direktive, direktiva 834 iz 2007. godine42 i direktiva 889 iz 2008. godine43.

Direktivom 834/07 postavlja se pravni okvir za sve nivoe proizvodnje, distribucije, kontrole i označavanja organskih proizvoda koji mogu biti ponuđena tržištu i kojima se trguje u EU. Ona određuje nastavak razvoja organske proizvodnje kroz jasno definisane ciljeve i principe. Direktiva 834/07 određuje opšta uputstva za proizvodnju, kontrolu i obeležavanje proizvoda. Uputstva su kreirana od strane Saveta EU.

Uputstva sadrže komplet ciljeva, načela i osnovnih pravila za organsku proizvodnju, i obuhvataju novi stalni režim uvoza i dosledniji režim kontrole. U sistemu obeležavanja obavezno je obeležavanje proizvoda logom EU, ali taj logo može da prati nacionalni ili privatni logotip (sl. 2). Naznačavanje mesta porekla sirovine od koga je dobijen proizvod je takođe obavezno u cilju obaveštavanja kupaca. Primena obaveznog korišćenja novog logotipa EU je odloženo do 1. januara 2010. godine.


Slika 2. Logo EU za organske proizvode

Hrana proizvedena u sistemu organske proizvodnje će moći biti sertifikovana, odnosno obeležena kao organska hrana ako sadrži najmanje 95 odsto sastojaka koji su poreklom iz organske proizvodnje. Upotreba genetički modifikovanih organizama je zabranjena. Jasno je određeno da postoji limit autorizovanih GMO od 0,9 odsto prisustva kao komponenta u proizvodu, dok kod sadržaja manjeg procenta proizvod ne mora biti obeležen da sadrži GMO. Nova pravila stvaraju osnovu za uključivanje u pravila organski proizvedenu akvakulturu, vino, morske trave (alge) i kvasce.

Direktive se odnosi na sledeće proizvode uključujući i akvakulturu i kvasac:

- žive ili neprerađene proizvode
- prerađenu hranu
- stočnu hranu
- seme i vegetativni materijal za razmnožavanje

Direktiva se odnosi i na sakupljene proizvode iz prirode i alge. Ona ne uključuje proizvode od lova i ribolova divljih životinja.

Direktiva 889 iz 2008. godine daje detaljna uputstva o proizvodnji biljaka i životinja na svim nivoima, namenjenih za proizvodnju hrane i reguliše sve postupke počev od obrade zemljišta i čuvanja životinja do distribucije organske hrane i njihove kontrole.

Više aneksa je vezano za direktivu 889. U okviru njih se može istaći sledeće:

- proizvodi koji nisu dozvoljeni u organskoj poljoprivredi, su sredstva za ishranu bilja, poboljšivači zemljišta kao i sredstva za zaštitu bilja, sredstva za čišćenje i dezinfekciju koja su dozvoljena u organskoj proizvodnji,
- minimalni zahtevi o veličini staja i oblasti za gajenje životinja, uključujući pašnjake za organsku ispašu, u zavisnosti od vrste životinja i razvojne faze,
- konvencionalna hrana za životinje, dodaci hrani i ostali dodaci u procesu proizvodnje hrane kao i premiksi dozvoljeni u organskoj poljoprivredi,
- konvencionalnih sastojaka, aditiva i ostali dodaci u procesu proizvodnje hrane u organskoj proizvodnji hrane (uključujući i kvasac proizvodnje),
- zahtevi za logo EU

Svetska organizacija za hranu u poljoprivredu (Food and Agricultural Organization FAO) i Svetska zdravstvena organizacija (World health Organization WHO) su doprineli donošenju vodica za organsku hranu u okviru Codex Alimentarius, koji daje smernice za proizvodnju, preradu, označavanje i promet organski proizvedene hrane. Vodič je od značaja i za zaštitu potrošača i za širenje informacija o organski proizvedenoj hrani44. On definiše organsku poljoprivredu kao holističku proizvodnju koja promoviše i obuhvata zdrav agroeko sistem, uključujući biodiverzitet, biološki ciklus i biološku aktivnost zemljišta. Drugim rečima, organska poljoprivreda se zasniva na minimalnoj upotrebi spoljnih inputa, izbegavanju upotrebe sintetičkih đubriva i pesticida45.

Domaća zakonska regulativa

Zakon o organskoj proizvodnji (Sl. glasnik br 30/2010) usvojila je Skupština Republike Srbije 5. maja 2010. godine. Stupio je na snagu 01.01.2011 godine. Zakon je u skladu sa direktivom 834/07 i direktivom 889/08.

Ovim zakonom uređuje se proizvodnja poljoprivrednih i drugih proizvoda metodama organske proizvodnje, ciljevi i načela organske proizvodnje, metode organske proizvodnje, kontrola i sertifikacija u organskoj proizvodnji, prerada, obeležavanje, skladištenje, prevoz, promet, uvoz i izvoz organskih proizvoda, kao i druga pitanja od značaja za organsku proizvodnju.

Cilj ovog zakona je:

1) uspostavljanje organske proizvodnje kao celovitog sistema upravljanja i proizvodnje hrane koji se bazira na ekološkoj praksi, visokom stepenu biološke raznovrsnosti (biodiverzitet), očuvanju prirodnih resursa i primeni visokih standarda o dobrobiti životinja i načina proizvodnje korišćenjem prirodnih supstanci i postupaka;
2) uravnotežena biljna i stočarska proizvodnja koja uvažava prirodne sisteme i cikluse, održava i poboljšava plodnost i kvalitet zemljišta, kvalitet vode i vazduha;
3) racionalno korišćenje energije i prirodnih resursa, kao što su zemljište, voda, organske materije i sl.;
4) proizvodnja različitih organskih poljoprivrednih proizvoda u skladu sa zahtevima potrošača za organskom hranom, uz primenu postupaka koji nisu štetni za zdravlje ljudi, biljaka, životinja i životnu sredinu u celini.

Osnovna načela, prema važećem Zakonu, u organskoj proizvodnji su:

Prvo je načelo upravljanja prirodnim i biološkim procesima, koje se odnosi na upravljanje prirodnim i biološkim procesima zasnovanim na ekološkim sistemima korišćenja prirodnih resursa, uz primenu metoda koje obuhvataju:

- žive organizme i mehaničke proizvodne metode,
- proizvodnju biljaka u zemljištu, stočarsku proizvodnju ili akvakulturu koja uvažava principe održive eksploatacije ribnjaka,
- zabranu upotrebe genetički modifikovanih organizama i proizvoda koji se sastoje ili su dobijeni od genetički modifikovanih organizama, sa izuzetkom veterinarskih medicinskih proizvoda,
- proizvodne procese koji se baziraju na proceni rizika i odgovarajućih preventivnih mera, kada je to potrebno;

Drugo načelo ograničene upotrebe ulaznog repromaterijala (spoljašnji inputi), se odnosi na ograničenje upotrebe ulaznog repromaterijala u organskoj proizvodnji, pri čemu se mogu koristiti:

- inputi iz organske proizvodnje,
- prirodne ili prirodno proizvedene supstance,
- spororastvorljiva mineralna đubriva;

Treće načelo je načelo strogog ograničenja upotrebe hemijskih sintetizovanih inputa, koje se odnosi na ograničenje upotrebe sintetizovanih inputa u organskoj poljoprivredi, izuzev:

- ako odgovarajući sistemi upravljanja ne daju zadovoljavajuće rezultate,
- ako spoljašnji inputi nisu dostupni na tržištu, ako upotreba spoljašnjih inputa ima neprihvatljiv uticaj na životnu sredinu;

Četvrto načelo se odnosi na prilagođavanja metodama organske proizvodnje regionalnim i lokalnim klimatskim i agroekološkim uslovima, sanitarnom stanju, stepenu razvoja i specifičnostima tradicionalnog načina uzgoja;

5) načelo održavanja i poboljšanja života u zemljištu i prirodne plodnosti tla, stabilnosti tla i biološke raznovrsnosti koja sprečava i onemogućava sabijanje i eroziju zemljišta, kao i hranjenje biljaka prvenstveno kroz ekosistem tla46.

Zakon o organskoj proizvodnji je uneo novine u nekoliko segmenata. Formirano je nadležno telo. Odeljenje za organsku proizvodnju sa sedištem u Nacionalnoj laboratoriji za bezbednost hrane u Zemunu. Sertifikacija se poverava kontrolnim organizacijama, a Ministarstvo poljoprivrede daje ovlašćenja za obavljanje tog posla. Pored navedenog Ministarstvo vodi registar kako proizvođača i prerađivača, koji se bave organskom proizvodnjom, tako i površina koje se pod njom nalaze, obavlja inspekciju sertifikacionih tela. U okviru Ministarstva formiran je Savet za organsku proizvodnju koji planira i predlaže mere za razvoj organske poljoprivrede, planira programe u oblasti organske proizvodnje, daje preporuke za stručno osposobljavanje kadrova za izradu propisa u oblasti organske proizvodnje.

Nacionalni akcioni plan

U julu 2009. godine, u zajednici sa GTZ, urađen je Nacionalni akcioni plan za razvoj organske poljoprivrede kojim su definisane aktivnosti za razvoj organske poljoprivrede u Republici Srbiji za period od 2010. do 2014. godine.

Akcioni plan za razvoj poljoprivredne proizvodnje u Srbiji odražava političku volju za postavljanjem strateških ciljeva u ovoj oblasti, kao i angažovanjem svih relevantnih državnih činilaca u ostvarivanju istih. Krajnji cilj akcionog plana je da se do 2014. godine poveća ukupna površina obradivog zemljišta, kao organski sertifikovanog ili u procesu konverzije do 50.000 ha. Kako bi se ostvarili primarni ciljevi akcionog plana, neophodno je uzeti u obzir interese svih strana u organskoj proizvodnji, kao i povećanje javne svesti o značaju organske proizvodnje i poboljšanje zdravlja i održivo korišćenje resursa.

Organska proizvodnja predstavlja šansu za srpske proizvođače koji bi se susreli sa značajnom potražnjom kako na tržištu EU, tako i na svetskom tržištu, kroz proizvodnju veće količine sertifikovane hrane visokog kvaliteta i ispunjavanje zdravstvenih i bioloških standarda. Domaću potražnju takođe bi trebalo uzeti u obzir. Pored toga akcioni plan daje podršku organskoj proizvodnji kao sastavnom delu nacionalne poljoprivredne politike i politike ruralnog razvoja.

Predlaže uspostavljanje operativnog i usaglašenog sistema kontrole u organskoj proizvodnji u skladu sa standardima EU; daje podršku. Nacionalnoj asocijaciji za organsku proizvodnju; rešenja za pristupačan i zahtevima tržišta okrenut savetodavni sektor koji proizvođačima pruža stručnu i osavremenjenu podršku; uspostavljanje primenjenih istraživanja u oblasti organske proizvodnje; uključivanje organske poljoprivrede u zvanično obrazovanje; formiranje klastera za organske proizvođače, prerađivače i proizvodne i trgovačke zadruge; cilj joj je razvoj domaćeg tržišta; promocija izvoza47.

LITERATURA:

40. Council Regulation (EEC) No 2092 of 24 of August onorganic production of agricultural products and indications referring thereto agricultural production and foodstaff, Official Journal 1001R2092-EN-01 01 2007-027 002-1
41. Council Regulation (EC) No 834/2007 of 28 June 2007 on organic production and labelling of organic products, Official Journal L 189 , 20/07/2007 P 0001 □ 0023
42. Commission Regulation (EC) No 889/2008 of 5 September 2008, Official journal l 189, 07 2007 p
43. Codex Alimentarius (2007): Joint FAO/WHO Food Standard Programme, Codex Committe on Food Labeling, Thitry-fifth Secion, Ottawa
44. http://www.codexalimentarius.net/download/report/682/fl35_01e.pdf
45. http://www.fao.org/waicent/ois/press_ne/presseng/1999/pren9940.htm
46. Zakon o organskoj proizvodnji (2010): Sl glasnik br 30, Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srbije
47. Nacionalni akcioni plan za razvoj organske poljoprivrede (2009): GTZ i Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srbije

:: Organska proizvodnja :: OSNOVI ORGANSKE BILJNE PROIZVODNJE (8) ::